काठमाडौं- पश्चिम एसियामा चर्किँदै गएको भूराजनीतिक तनावका कारण अन्तर्राष्ट्रिय कच्चा तेल बजारमा तीव्र उछाल देखिएको छ। अमेरिकी सन्दर्भ मूल्य कच्चा तेलको भाउ ११ प्रतिशतभन्दा बढीले बढ्दै प्रति ब्यारेल ११२ डलर नाघेको छ भने अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भ मूल्य ब्रेन्ट पनि १४० डलर आसपास पुगेको छ, जुन सन् २००८ पछिकै उच्च स्तर हो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले इरानविरुद्ध थप सैन्य कारबाही गर्ने चेतावनी दिएपछि बजारमा आपूर्ति जोखिमप्रति चिन्ता झन् गहिरिएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्। त्यसको जवाफमा इरानले पनि कडा प्रतिक्रिया जनाएपछि द्वन्द्व थप चर्किने संकेत देखिएको छ।

विशेषगरी हर्मुज जलमार्ग हुँदै हुने तेल आपूर्ति प्रभावित हुने आशंकाले बजारमा त्रास बढाएको छ। विश्वको करिब एक-पाँचौं तेल आपूर्ति यही मार्गबाट हुने भएकाले यस क्षेत्रमा कुनै अवरोध आएमा मूल्यमा ठूलो उछाल आउने जोखिम रहन्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था तथा ऊर्जा विश्लेषकहरूका अनुसार अहिलेको मूल्यवृद्धि केवल तात्कालिक प्रतिक्रिया मात्र नभई सम्भावित आपूर्ति संकटको संकेत हो। खाडी क्षेत्रमा युद्ध लम्बिएमा तेलको मूल्य अझै माथि जान सक्ने आकलन गरिएको छ।

विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले सार्वजनिक गरेका पूर्वानुमान अनुसार, वर्तमान अवस्था यथावत् रहेमा ब्रेन्ट कच्चा तेल १३० देखि १४० डलरको दायरामा स्थिर हुन सक्छ। तर द्वन्द्व थप चर्किएमा मूल्य १५० डलरसम्म पुग्ने सम्भावना रहेको छ। अझै गम्भीर अवस्थामा, विशेषगरी समुद्री मार्ग लामो समय अवरुद्ध भएमा, मूल्य १९० देखि २०० डलरसम्म पुग्न सक्ने चेतावनी विश्लेषकहरूले दिएका छन्।

यद्यपि केही दीर्घकालीन अनुमानहरू भने संयमित छन्। अमेरिकी ऊर्जा सूचना प्रशासन र अन्य वित्तीय संस्थाहरूले युद्ध कम हुँदै गएमा तेलको औसत मूल्य पुनः घटेर ७० देखि ८५ डलरको दायरामा फर्किन सक्ने संकेत गरेका छन्। यसले हालको मूल्यलाई ‘संकटकालीन प्रिमियम’ का रूपमा व्याख्या गरिएको छ।

यसबीच तेल उत्पादक राष्ट्रहरूको समूह (ओपेक) ले उत्पादन बढाउने विषयमा छलफल गरिरहेको भए पनि तत्काल बजारमा यसको प्रभाव सीमित रहने देखिएको छ। साथै बेलायत लगायतका देशहरूले समुद्री आपूर्ति मार्ग सुरक्षित बनाउन बहुपक्षीय पहल अघि बढाएका छन्।

तेल मूल्यमा भएको यस उछालले विश्व अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने देखिएको छ। ऊर्जा लागत बढ्दा मुद्रास्फीति चर्किने, ढुवानी खर्च बढ्ने र खाद्यान्न मूल्यमा समेत दबाब पर्ने जोखिम रहेको छ। विश्लेषकहरूले तेलको मूल्य १३० डलरभन्दा माथि लामो समय टिकेमा विश्व अर्थतन्त्र मन्दीतर्फ धकेलिन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।