पोखरा- सिरानमा चाँदीजस्तै टल्किरहेका माछापुच्छ्रे र अन्नपूर्ण हिमशृंखला। तल फेवा, बेगनास, रूपा, मैदीदेखि दिपाङ र गुँदे, खास्टे, न्यरेनीसम्मका तालले सिँगारिएको पोखरा। यो सुन्दरतालाई आकाशबाट हेर्न चाहनेका लागि लोकप्रिय 'अल्ट्रालाइट उडान' अहिले सुस्ताएको छ। अल्ट्रालाइटको उडानमार्फत हावाको वेगसँग रमाउने पर्यटकको अहिले अभाव हुन थालेको छ। 

दुई जना मात्र बस्न मिल्ने, हेर्दा सानो र आकाशमा उड्दा रंगीचंगी पुतलीजस्तै देखिने भएकाले यसलाई स्थानीयहरू 'पुतली जहाज' पनि भन्छन्। कुनै समय पर्यटकीय नगरी पोखरामा साहसिक पर्यटकलाई अल्ट्रालाइट अर्थात् पुतली जहाजले लोभ्याइरहेको थियो। खुला आकाशमा हावाको वेगसँगै कावा खाँदै ३ सय ६० डिग्रीमा प्रकृतिको मनोरम दृश्यवलोकन गर्न पाइने साहसिक गतिविधिमा रुचि राख्नेहरूको रोजाइमा पर्ने यो जहाजमा अहिले पर्यटकको कमी हुन थालेको छ। 

शुल्क महँगो भएकाले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरू यो गतिविधिबाट टाढिन थालेको एभिया क्लबकी प्रबन्ध निर्देशक नतासा श्रेष्ठको बुझाइ छ। 'पहिले धेरै राम्रो थियो तर अहिले शुल्क महँगो भयो, नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले 'टेक अफ' र 'ल्याण्डिङ' को शुल्क बढाएपछि उडान शुल्क महँगो हुन गयो, यसले व्यवसायमा ठूलो मार परेको छ,' उनले भनिन्।  

केही वर्षअघिसम्म आठ हजार पाँच सय रुपैयाँमा पर्यटकले आकाशमा उडेर आनन्द लिन पाउँथे भने अहिले यो शुल्क बढेर १७ हजार ५०० रुपैयाँ पुगेको छ। शुल्क दोब्बर हुँदा अल्ट्रालाइट गर्ने पर्यटकको संख्या घटेको उनको भनाइ छ। 

'एड्भेञ्चरको माता' को उपनाम पाएकी श्रेष्ठ नेपालमा साहसिक हवाई पर्यटनको परिकल्पनाकार मानिन्छिन्। 'एभिया क्लब नेपाल' ले वि.सं. २०५३ मा प्रबन्ध निर्देशक नताशा श्रेष्ठ र उनका रुसी साझेदारहरूले यसलाई नेपाल भित्र्याएका थिए। 

पोखराको भूगोल अल्ट्रालाइटका अनुकूल मानिन्छ। पोखरामा अल्ट्रालाइट दक्षिण एसियामै पहिलोपटक सञ्चालनमा आएको हो। श्रेष्ठले नेपालमा यसको सम्भावना राम्रो रहेको उल्लेख गर्दै यसमार्फत विश्व बजारमा नेपाल चिनाउन र पर्यटन भित्र्याउन सकिने धारणा राखिन्।

दक्ष जनशक्ति र राज्यको पर्यटनमैत्री नीतिको अभावले निजी क्षेत्रका व्यवसाय धराशायी र नयाँ लगानीमा सम्भावना कम हुँदै जाँदा पर्यटन क्षेत्रलाई असर गरेको उनको भनाइ छ। 

'सुरुमा पोखरामा यस्तो साहसिक खेल भित्र्याउँदा धेरैलाई अनौठो लागेको थियो, तर आज यो पोखराको पहिचान बनेको छ,' श्रेष्ठले भनिन्, 'हामीले पोखराको पर्यटनलाई केवल ताल र गुफामा सीमित नराखी आकाशको उचाइसम्म पुर्‍याउन सफल भएका छौँ, यसको प्रवर्द्धन र विस्तार जरुरी छ।'

उनका अनुसार सुरुआती दिनहरूमा अल्ट्रालाइट उडाउन पूर्ण रूपमा रुसी पाइलटहरूमा भर पर्नुपर्ने अवस्था थियो। एभिया क्लबले नै अनुभवी रुसी पाइलट ल्याएर यसको उडान सुरु गरेको हो। तर, अहिले नेपाली युवा पाइलटले नै उडान गर्न थालेका छन्। 

हाल पोखरा एभिया क्लब र पोखरा अल्ट्रालाइट प्रालिले मात्र यो सेवा प्रदान गरिरहेको पोखरा अल्ट्रालाइटका प्रबन्ध निर्देशक पोमनारायण श्रेष्ठले जानकारी दिए। उनका अनुसार कुनै समय दिनको ४० उडान गर्दै आएका कम्पनीले अहिले दिनको चारवटा उडानमा सीमित हुनुपर्ने अवस्था आएको छ।

पर्यटकलाई आकर्षण गर्ने गतिविधिमा राज्यले पर्यटनमैत्री नीति बनाएर सहज वातावरण दिन सके नीति क्षेत्रलाई राहत मिल्ने र पर्यटन प्रवर्द्धन हुने उनको भनाइ छ। कुनै समय साहसिक गतिविधिमा रुचि राख्ने पर्यटकले रुचाएको अल्ट्रालाइट अहिले पर्यटकको अभाव र चर्को शुल्कले सुस्ताउनु दुर्भाग्य भएको उनको बुझाइ छ।

केही वर्षअघि विदेशी साथीसँगै अल्ट्रालाइटको उडान भरेका पोखराका रामबजारका विकास गुरुङले अहिले शुल्क बढी भएको गुनासो गरे। 'अहिले शुल्क महँगो भयो, शुल्क घटाउने हो भने आन्तरिक पर्यटकलाई आकर्षण गर्न सकिन्छ,' उनले भने।

उनले साहसिक खेलमा प्याराग्लाइडिङ अल्ट्रालाइटको आ-आफ्नै विशेषता रहेको सुनाए। गुरुङले भने, 'विदेशी पर्यटकहरू त झन् पोखराको यो उडानलाई विश्वकै उत्कृष्टमध्ये एक मान्छन्। धेरै देशमा उडान भरेका मेरा एक जर्मन साथीले पोखराको आकाश उडेपछि यहाँको सुन्दरताको निकै तारिफ गरेका थिए।' जमुना वर्षा/रासस