काठमाडौं- अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्यका लागि अन्तिम समझदारीमा पुग्ने उद्देश्यले स्विट्जरल्याण्डमा जारी वार्ता रातभर सञ्चालन हुने भएको छ। वार्तामा संलग्न एक वरिष्ठ अमेरिकी कूटनीतिज्ञका अनुसार दुवै पक्षबीचका छलफल निर्णायक चरणमा प्रवेश गरेको बीबीसीले जनाएको छ।

गत साता ६० दिनभित्र अन्तिम सम्झौतामा पुग्ने सहमतिपछि आइतबारदेखि औपचारिक वार्ता सुरु भएको हो। स्विट्जरल्याण्डको लुसर्न शहरमा भइरहेको छलफल मुख्यतः ‘स्टेट अफ हर्मुज’ पुनः सञ्चालन, दक्षिणी लेबनानमा युद्धविराम कार्यान्वयन तथा इरानको आणविक कार्यक्रमसँग सम्बन्धित विषयमा केन्द्रित रहेको अमेरिकी पक्षले जनाएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यसअघि लेबनानमा हिजबुल्लाहको गतिविधि नरोके इरानमाथि पुनः आक्रमण गर्न सकिने चेतावनी दिएका थिए। त्यसको जवाफमा इरानले आफू कुनै पनि परिस्थितिको सामना गर्न तयार रहेको बताएको थियो।

वार्तामा सहभागी अमेरिकी अधिकारीले दिनभर भएको छलफललाई आगामी प्राविधिक वार्ताको आधारका रूपमा उपयोग गरिने बताएका छन्।

गत साता भएको प्रारम्भिक सहमतिमा ६० दिनभित्र अन्तिम सम्झौतामा पुग्ने, सबै मोर्चामा युद्ध अन्त्य गर्ने तथा ‘स्टेट अफ हर्मुज’ पुनः सञ्चालन गर्ने प्रतिबद्धता समावेश थियो। तर त्यसयता दक्षिणी लेबनानमा इजरायली सेना र हिजबुल्लाहबीचको भिडन्त पुनः चर्किएको छ।

लेबनानको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार इजरायली हवाई आक्रमणमा महिला र बालबालिकासहित दर्जनौं व्यक्तिको मृत्यु भएको छ। बढ्दो तनावपछि अमेरिकाले शुक्रबार इजरायल र हिजबुल्लाहबीच नयाँ युद्धविराम घोषणा गरेको थियो।

यसैबीच इरानले शनिबार ‘स्टेट अफ हर्मुज’ बन्द गरेको घोषणा गरे पनि समुद्री जहाजहरूको आवागमन भने पूर्ण रूपमा रोकिएको देखिएको छैन। समुद्री ट्र्याकिङ प्रणालीको तथ्यांकअनुसार केही तेल ट्यांकर तथा कार्गो जहाजहरू अझै पनि उक्त मार्ग प्रयोग गरिरहेका छन्।

वार्ता सुरु हुनुअघि राष्ट्रपति ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत इरानले लेबनानस्थित आफ्ना सहयोगी समूहहरूलाई तत्काल नियन्त्रणमा लिनुपर्ने चेतावनी दिएका थिए। उनले त्यसो नगरे इरानमाथि पुनः कडा सैन्य कारबाही हुन सक्ने बताएका थिए।

इरानी वार्ता टोलीका प्रमुख मोहम्मद बाघेर गालिबाफले अमेरिकी चेतावनीको जवाफ दिँदै धम्कीले इरानलाई प्रभावित नगर्ने बताएका छन्। उनले अमेरिका कठिन परिस्थितिमा पुगेकाले वार्ताको टेबलमा आएको दाबी गरे।

आइतबार लेबनानमा हिंसा केही कम भए पनि इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले उत्तरी इजरायलको सुरक्षाका लागि आवश्यक परेसम्म दक्षिणी लेबनानमा सेना रहने बताएका छन्। हिजबुल्लाह नेता नइम कासिमले भने इजरायली सैन्य उपस्थितिलाई अस्वीकार गर्दै आवश्यक परे प्रतिरोध जारी रहने चेतावनी दिएका छन्।

वार्ताअघि अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले राष्ट्रपति ट्रम्पले सम्बन्ध सुधारका लागि ‘नयाँ अध्याय’ सुरु गर्न चाहेको बताएका थिए। इरानले क्षेत्रीय अस्थिरता र दीर्घकालीन आणविक हतियारको महत्वाकांक्षा त्यागे अमेरिका सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा लैजान तयार रहेको उनको भनाइ थियो।

इरानले भने आफ्नो आणविक कार्यक्रम पूर्णतः शान्तिपूर्ण प्रयोजनका लागि भएको दाबी दोहोर्याएको छ।

वार्तामा अमेरिकी पक्षबाट जेडी भान्स, जारेड कुशनर तथा विशेष दूत स्टिभ विटकफ सहभागी छन् भने इरानी पक्षबाट मोहम्मद बाघेर गालिबाफ र विदेशमन्त्री अब्बास अराघ्ची सहभागी छन्।

स्विट्जरल्याण्डमा पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री, सेनाप्रमुख तथा कतारका प्रधानमन्त्री पनि उपस्थित छन्। पाकिस्तानले युद्ध सुरु भएदेखि नै मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ भने कतारले पनि अमेरिका–इरान संवादलाई निरन्तर सहजीकरण गरिरहेको छ।

प्रारम्भिक सम्झौताअनुसार इरानले ‘स्टेट अफ हर्मुज’ पुनः सञ्चालन गर्नुपर्नेछ। साथै अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहतर्फ जाने जहाजमाथिको सैन्य नाकाबन्दी हटाउने तथा इरानमाथिका विभिन्न आर्थिक प्रतिबन्ध अन्त्य गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।

यद्यपि इरानको आणविक कार्यक्रमबारे अन्तिम सहमति भने अझै हुन बाँकी छ। यही विषय आगामी वार्ताको सबैभन्दा जटिल र संवेदनशील एजेण्डा रहने विश्लेषण गरिएको छ।

यसबीच लेबनानमा हिंसा पूर्ण रूपमा रोकिएको छैन। लेबनानको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार मार्च २ यता ४ हजार ५७ जनाको मृत्यु भएको छ। इजरायली अधिकारीहरूका अनुसार लेबनानमा ३४ इजरायली सैनिक तथा उत्तरी इजरायलमा चार सर्वसाधारणको मृत्यु भएको छ।