काठमाडौं- केही अपवादबाहेक बलियो सरकार बनेपछि लगानीकर्तामा विश्वास बढ्ने र त्यसको प्रभाव सबैभन्दा छिटो सेयर बजारमा देखिने प्रवृत्ति हुन्छ। गत फागुन २१ गते सम्पन्न प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले दुई तिहाइनजिकको सिट जितेपछि बजारमा त्यस्तै संकेत देखिएको छ।

निर्वाचन परिणाम सार्वजनिक भइरहँदा नेप्से परिसूचकमा उल्लेखनीय उछाल आयो। सोमबार करिब ६ प्रतिशतले बजार बढेर बन्द भयो भने त्यसपछिका दुई कारोबार दिनमा करेक्सन आएपछि बिहीबार पुनः दोहोरो अंकले बजार उकालो लाग्यो।

पाँच वर्षसम्म अपेक्षाकृत नीतिगत स्थिरता रहने अनुमान, बैंक ब्याजदर घट्दै गएको अवस्था र मुद्दती खातामा रहेको रकम लगानीतर्फ सर्ने संकेतले बजारमा नयाँ तरंग पैदा गरेको छ। नयाँ प्रधानमन्त्रीको रूपमा ३६ वर्षे युवा बालेन शाह आउने सम्भावनाले पनि निजी क्षेत्र उत्साहित देखिएको छ। 

अहिले करिब २८०० अंक वरिपरि घुमिरहेको नेप्से सूचकांकले लगानीकर्ताबीच एउटा नयाँ प्रश्न जन्माएको छ। के आगामी बुल चक्रले नेप्सेलाई ५ हजार अंकसम्म पुर्‍याउन सक्छ?

चक्रमा चल्ने बजार

नेप्सेको इतिहास हेर्दा बजार सधैँ एउटै गतिमा बढ्ने वा घट्नेभन्दा पनि स्पष्ट रूपमा चक्रमा चल्ने गरेको देखिन्छ। कहिले तीव्र उकालो लाग्ने, कहिले लामो समय सुस्त रहने र फेरि नयाँ ऊर्जा लिएर अघि बढ्ने प्रवृत्ति नेपाली सेयर बजारको विशेषता बनेको छ। यही कारण अहिलेको उकालोलाई धेरै लगानीकर्ताले नयाँ बुल चक्र सुरु हुन सक्ने संकेतका रूपमा लिन थालेका छन्।

नेपालको सेयर बजारले पछिल्लो डेढ दशकमा दुईवटा उल्लेखनीय बुल रन अनुभव गरिसकेको छ। पहिलो ठूलो उछाल सन् २०१० को दशकको मध्यतिर देखियो। बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको तीव्र विस्तार, सर्वसाधारणमा सेयरप्रति बढ्दो आकर्षण र बैंकहरूको उच्च नाफाले बजारलाई माथि धकेल्यो।

त्यतिबेला करिब ३०० अंकको आसपास रहेको नेप्से क्रमशः उकालो लाग्दै सन् २०१६ मा १८८१ अंकसम्म पुगेको थियो। त्यो समय नेपाली सेयर बजारका लागि ऐतिहासिक मोड थियो। तर उत्साह धेरै समय टिकेन। बैंक ब्याजदर बढ्न थालेपछि बजारबाट पैसा बाहिरिन थाल्यो, नियामकीय कडाइ आयो र लगानीकर्ताको आत्मविश्वास कमजोर हुँदै गयो। परिणामस्वरूप सूचकांक केही वर्षमै उल्लेखनीय रूपमा तल झर्‍यो।

दोस्रो ठूलो बुल रन कोभिड महामारीपछिको अवधिमा देखियो। सन् २०२० र सन् २०२१ बीच बैंकिङ प्रणालीमा तरलता प्रशस्त थियो, ब्याजदर न्यून थियो र डिजिटल कारोबार विस्तारका कारण नयाँ लगानीकर्ताहरू ठूलो संख्यामा बजारमा प्रवेश गर्न थाले। यही वातावरणले सेयर बजारमा असाधारण उछाल ल्यायो। केही महिनामै नेप्सेले ३१९९ अंकको ऐतिहासिक उच्च रेकर्ड कायम गर्‍यो।

त्यसपछि अर्थतन्त्रमा दबाब बढ्दै जाँदा ब्याजदर तीव्र रूपमा बढ्यो, मार्जिन लोनमा कडाइ आयो र तरलता अभावले बजारलाई फेरि तल धकेल्यो। त्यसपछि सूचकांक लामो समय १८०० देखि २२०० अंकको दायरामा घुमिरह्यो।

अहिले फेरि परिस्थिति केही हदसम्म परिवर्तन भएको देखिन्छ। बैंक ब्याजदर क्रमशः घट्दै गएको छ, बैंकिङ प्रणालीमा तरलता सुधार भएको छ र राजनीतिक स्थिरताको सम्भावनाले लगानीकर्ताको मनोबल बढाएको छ। त्यसमाथि पछिल्ला वर्षहरूमा डिम्याट खाता र अनलाइन कारोबार प्रणाली विस्तार भएसँगै सेयर बजारमा सहभागी हुनेहरूको संख्या उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। यही कारण अहिलेको उकालोलाई धेरैले नयाँ बुल चक्रको सम्भावित सुरुवातका रूपमा व्याख्या गर्न थालेका छन्।

५ हजार अंक सम्भव छ?

बजार विश्लेषकहरूबीच अहिले एउटा बहस सुरु भएको छ। के नेप्से ४ हजार वा ५ हजार अंकसम्म पुग्न सक्छ? केही लगानीकर्ताको तर्क अनुसार नेपालको सेयर बजार अझै आकारमा सानो छ, सूचीबद्ध कम्पनीहरूको संख्या सीमित छ र लगानीकर्ताको आधार विस्तार हुँदै गएको छ।

यदि आगामी वर्षहरूमा ठूला जलविद्युत आयोजना, पूर्वाधार कम्पनी वा सरकारी स्वामित्वका संस्थानहरू सूचीकृत भए बजारको कुल पुँजीकरण उल्लेखनीय रूपमा बढ्न सक्छ। त्यस्तै संस्थागत लगानीकर्ता पेन्सन फन्ड, बीमा कोष वा विदेशी लगानीकर्ताको प्रवेश भए बजार अझै बढ्न सक्छ।

धेरै विश्लेषकहरू यस विषयमा केही संयमित देखिन्छन्। उनीहरू नेप्से ५ हजार अंक पुग्नु असम्भव भने होइन, तर त्यसका लागि अर्थतन्त्र, वित्तीय प्रणाली र पुँजी बजारको संरचनामा महत्वपूर्ण सुधार आवश्यक पर्छ। नेपालमा सेयर बजारलाई चलायमान बनाउने सबैभन्दा महत्वपूर्ण कारक अझै पनि बैंक ब्याजदर नै मानिन्छ। 

यदि निक्षेपको ब्याजदर ५-६ प्रतिशतको दायरामा झरिरह्यो भने ठूलो मात्रामा पैसा सेयर बजारतर्फ आकर्षित हुन सक्छ। त्यस्तै पुँजी बजारमा नयाँ साधन- म्युचुअल फन्ड, पेन्सन फन्ड, डेरिभेटिभ बजार वा विदेशी पोर्टफोलियो लगानी जस्ता संरचनात्मक सुधार भए बजारको गहिराइ र स्थायित्व दुबै बढ्ने विश्लेषण गरिन्छ।

विगतको अनुभवले अर्को तथ्य पनि देखाउँछ। बुल रन सधैं स्थायी हुँदैन। २०१२ देखि २०१६ सम्मको बुल चक्र करिब चार वर्ष टिकेको थियो भने सन् २०२०-२०२१ को बुल चक्र लगभग डेढ वर्षमै चरममा पुगेर कमजोर हुन थालेको थियो। त्यसैले नयाँ बुल सुरु भए पनि त्यसको अवधि र तीव्रता आर्थिक अवस्थाले नै निर्धारण गर्नेछ।

अर्थतन्त्रमा स्थिरता कायम रह्यो, ब्याजदर घट्दो प्रवृत्तिमा रह्यो र पुँजी बजारमा संरचनात्मक सुधार भए नेप्सेले आगामी वर्षहरूमा ३ हजार, ४ हजार हुँदै अझ माथि जाने सम्भावना देखिन्छ।

तर ५ हजार अंक पार गर्नु भनेको नेपाली सेयर बजारका लागि अर्को ऐतिहासिक मोड हुनेछ। जुन हासिल गर्न बजारलाई अहिलेभन्दा धेरै बलियो आधार आवश्यक पर्छ। यसरी हेर्दा अहिले देखिएको उकालो नयाँ आशाको संकेत हुन सक्छ, तर सेयर बजारको यात्रा सधैं सीधा रेखामा अघि बढ्दैन। उत्साह, जोखिम र अनिश्चितताबीच अघि बढ्ने यही चक्र नै पुँजी बजारको वास्तविकता पनि हो।

आगामी केही वर्षमा अर्थतन्त्र र नीतिगत वातावरण कस्तो बन्छ भन्ने कुराले नै नेप्सेले केवल नयाँ रेकर्ड बनाउने हो कि साँच्चै ५ हजार अंकको ऐतिहासिक सीमा छुन पुग्ने हो भन्ने तय गर्नेछ।